Zonder enige twijfel heeft iedereen zichzelf de volgende vragen wel eens gesteld: “Hoe is het leven ontstaan?” en “Waarom zijn wij, mensen, hier?”. Dat wij onszelf deze vragen stellen, is logisch. Het leven is een mysterieuze zaak die wij in essentie tot op de dag van vandaag niet begrijpen. Natuurlijk begrijpen we wel hoe mensen, dieren en planten zich voortplanten. Maar de grote vraag is vooral: wanneer en hoe is het eerste leven begonnen? Er zijn veel antwoorden te geven op deze existentiële vragen, maar van geen enkel antwoord kunnen we helemaal zeker zijn. De twee meest populaire stromingen die een antwoord hebben gegeven op onze vragen, zijn religie en de wetenschap. Kort samengevat zegt religie dat het universum is geschapen door een hogere macht; of dat nu God is, Jahweh of Allah. Deze hogere macht heeft bewust de keuze gemaakt om ons tot leven te brengen en om onze planeet en universum te maken. Aan de andere kant heb je de wetenschap, die door logisch te redeneren tot de conclusie is gekomen dat er een oerknal moet hebben plaatsgevonden waaruit het universum is ontstaan.

Tot deze laatste stroming behoort ook de kosmoloog en natuurkundige Stephen Hawking. Hawking is geboren te Oxford, Engeland op 8 januari 1942. Hij staat bekend als een van de slimste mensen op aarde van deze tijd, vooral vanwege zijn theorieën over zwarte gaten en singulariteiten in de kosmologie. Het is voor dit verslag niet zo interessant wat deze theorieën en begrippen precies inhouden, maar het is belangrijk om te weten dat Hawking moeilijke vraagstukken over het heelal heeft beantwoord. Daarnaast is Hawking ook bekend geworden doordat hij een zeldzame vorm van ALS (amyotrofe laterale sclerose) tot op heden overleeft. In 1963, toen hij 21 jaar oud was, werd hij gediagnosticeerd met de ziekte en kreeg hij van doktoren te horen dat hij nog twee jaar te leven had. Nu, zo’n 50 jaar later, leeft de man nog steeds, al is het moeizaam en met veel hulpmiddelen. De ALS heeft Hawking bijna volledig verlamd, waardoor hij enkel nog wat spieren in zijn gezicht kan bewegen. Communiceren doet Hawking via een speciaal voor hem gemaakt computersysteem in zijn rolstoel. Met de weinige spieren die hij nog kan bewegen, kan hij woorden kiezen op zijn scherm en zo zinnen maken. De tekst wordt vervolgens voorgelezen door een computerstem.

Op het eerste gezicht is Hawking geen hele aantrekkelijke man om naar te luisteren. Niet alleen door het feit dat hij in een rolstoel zit en bijna zijn hele lichaam bewegingsloos in de stoel ligt, maar ook doordat de man niet meer zelf kan praten. Men zou kunnen stellen, dat het luisteren naar de eentonige computerstem die voor Hawking praat, lastig en saai is. Toch zijn er, over de hele wereld verspreid, miljoenen mensen fan van de kosmoloog (Hawking, z.j.). De man heeft een aansprekende schrijfstijl voor een groot publiek en een goed gevoel voor humor. Doordat hij moeilijke materie op een relatief simpele manier kan verwoorden, maakt hij vraagstukken over het heelal en het leven op aarde voor velen toegankelijk.

De hedendaagse maatschappij is vrijwel volledig afhankelijk van technologie. Tegelijkertijd zijn we ons er steeds meer bewust van dat de middelen die wij gebruiken om op deze manier te leven, langzaam opraken. Hierbij kan gedacht worden aan fossiele brandstoffen die we gebruiken om energie voor onze technologie op te wekken, of aan het gebrek aan ruimte op deze aardbol doordat we onszelf zo snel voortplanten. Maar uiteindelijk geraakt zelfs onze tijd hier op aarde op: over 4 tot 5 biljoen jaar zal de zon ongeveer aan het einde van zijn leven zijn. Wat er dan precies met de zon gebeurt, is nog onduidelijk, maar zeker weten we wel dat tegen die tijd het leven op aarde zoals we dat nu gewend zijn, in ieder geval niet meer mogelijk is. Onze samenleving is dus op zoek naar antwoorden over al die kwesties. Hoe kunnen wij, de mens, blijven voortbestaan? Welke technologie(ën) hebben we daarbij nodig? Dit zijn het soort vragen waar Stephen Hawking zich onder andere mee bezig houdt. In dit essay wordt ingegaan op de vraag of Stephen Hawking als een publiek intellectueel mag worden gezien. Dat wil zeggen: is meneer Hawking in staat om op een kritische manier te kijken naar discussies die gaande zijn in de maatschappij? Kan hij, met behulp van zijn kennis en expertise als wetenschapper, discussies aanwakkeren en van nieuwe inzichten voorzien, ook wanneer deze niet strikt over zijn eigen wetenschapsgebied gaan?